شوش پیش از تاریخ

تپه جوی در شمال تپه جعفر آباد،تپه بند بال، بوهلان و تپه معروف آكروپل شوش از تپه های معروف پیش از تاریخ منطقه شوش هستند كه آثار متعددی در آنها پیدا شده است و به دوره سوزیانا تعلق دارند و در این تپه ها آدمیان در روستاها ساكن شده اندو در این منطقه تپه های باستانی بسیاری دیده میشود و آنهایی كه نام برده شدند معروف ترین هستند. شوش بخشی از كشور ایران است كه اولین آثارشهر نشینی و تجارت در آن ظهور كرده است و انسان در نه هزار سال پ م در این منطقه كشاورزی میكرده است. در این منطقه پیشرفت خانه سازی و تشكیل خانواده همزمان با بین النهرین صورت گرفته است.

 

دوره شوش 1

دوره شوش 1 از 4395-3953 شروع می شود و  تا 3680-3490 ادامه می یابد که تقریبا هم دوره تپه جعفر آباد است. شوش1 زیر کاخ آپادانای شوش قرار دارد. در این محل آجر فشاری با لعاب صورتی کشف شده است. ارتفاع دیوارها بین 1.5 تا 2.1 متر بوده اند. قطر دیوارها در محلهای محدودی که حفاری شده است از قطر دیوارهای خانه های جعفرآباد بیشتر بودند و در نتیجه می توان گفت اتاق حفاری شده جنبه استفاده شخصی نداشته و یک مکان عمومی بوده است. از دوره شوش2 یک قبر درون این اتاق حفاری شده در شوش1 حفر شده است. با توجه به حفر قبر در این اتاق می توان گفت اتاق مورد نظر جنبه مذهبی هم نداشته است. شاید این اتاق محل استقرار یکی از بزرگان منطقه بوده است .
تخمین زده می شود دوره شوش1 با وسعت 750*120متر دارای حدود 200 قبر باشد. نوع قبرها بسیار متفاوت هستند و و از قبر درون زمین تا قرار دادن بخشهایی از استخوان بدن درون پی بنا متفاوت هستند. آجر قبرها بلند و تمیز ساخته شده اند و با لعاب سیاه بر زمینه سفید دارای طرح های هندسی و طبیعی هستند. در دوره  B شوش1 بنای مذهبی در این منطقه ساخته شده اند که ابعاد بالایی بنا 70*65 متر است. دیوارهای بنا به شکل شاخ بز تزیین شده بودند. این بنا از بناهای همدوره خود در عبید و اریدو بزرگتر است. همه بناهای شوش1 در آتش سوخته اند. در مقایسه شوش1 با لرستان متوجه می شویم آثار لرستان بیشتر دارای طرحهای انتزاعی و افسانه ای هستند اما بر آثار شوش نقش آدم وجود دارد. در شوش بیش از 260 مهر استامپی کشف شده که نشان از سیستم فعال تجاری و انبار داری دارد اما در لرستان مهر زیادی پیدا نشده است.مناطق مختلف فلات ایران در هزاره پنجم و چهارم پیش از میلاد با شوش در ارتباط بودند. همه این مناطق همچون شوش دارای فرهنگی پیشرفته بودند. مثلا هم دوره با شوش1 در تپه قبرستان قزوین کوره های ذوب مس وجود داشته. چکشهای تپه سیلک دوره 3 نیز آلیاژی پیشرفته همچون شوش داشتند. مهره های گردن بند تل موشکی نیز نشان از پیشرفت متالوژی در فارس دارند.
سفال شوشارتباط با پشت قلعه آبدانان، پشت کوه، موسیان، فرخ آباد و علی تپه را نشان می دهد. با اینکه سفال شوش ارتباط با مناطق شمالی را نشان می دهد، آزمایشها نشان می دهند مسی که در آثار فلزی ابزار شوش بکار رفته از مگان واقع در عمان امروزی وارد شده است.


پیاله منقوشی از شوش 4000 پ م

ظرح سفالیهای دوره شوش 1

طرح برخی سفالهای شوش 1
The archaeology of Elam - D. T. Potts - Cambridge university press

دوره شوش 2

تغییر در جهت معماری، سایز آجرها و نحوه ساخت سفال شاخص های تشخیص شوش1 از شوش2 هستند.وسعت شوش2 حدود 25 هکتار است و دارای بخش مسکونی و پایین شهر صنعتی است.این بخش بندی در چغامیش نیز دیده می شود. که تقریبا وسعتی برابر شوش2 دارد. مهرهایی از شوش2 بدست آمده که اثر آن مهرها از آثاری که در تپه شرف آباد کشف شده دیده می شوند. این نشان از وجود یک شبکه تجاری ارتباطی بین شوش و مناطق دیگر خوزستان دارد. سفال شوش در دوره همزمان با دوره لاپویی فارس بیشتر شبیه سفال بین النهرین است و از تشابه های آن با سفال باکون کاسته می شود .

دوره شوش 3

تبلتهای نوشتاری پیش ایلامی که بسیار از تبلتهای همدوره خود در سومر متفاوت هستند در شوش 3 پدید آمدند. تعداد 1550عدد از این تبلتها در حفاری ها بدست آمده اند. تبلتهای یافت شده در تل ملیان کاملا مشابه تبلتهای شوش3 هستند. اما در محلهای دیگری از ایران تبلتهایی یافت شده اند که هرچند شبیه تبلتهای شوش3 هستند اما اختلافهایی در آنها دیده می شود. نمیتوان گفت این تبلتها دقیقا همان تبلتهای شوش3 هستند. از این نوع متفاوت تبلت یکی در تل قزیر، یکی در سیلک، یکی در شهر سوخته و 27 عدد در تپه یحیی بدست آمده است. د ر لوحهای شوش3 تعداد 17100واحد محصول کشاورزی، 23600 حیوان و1502 گله کوچک به چشم می خورند که به وضوح نشان از بزرگی شوش در مقایسه با محلهای همسایه همچون تل ملیان دارد

اطلس تاریخ ایران

ماخذ : ایران در پیش از تاریخ اثر دكتر ص م شهمیرزادی
The archaeology of Elam - D. T. Potts - Cambridge university press