ساسانیان
 

تدفین و سوگواری در دوره ساسانی

 
 

مراسم عزاداری و تدفین:
آداب سوگواری مانند جامه بر تن دریدن، در شرق امپراتوری اجرا می شده است، ولی موبدان دولتی این رسوم را ناشایست می دانستند. بنا به الهیات زرتشتی هرچقدر خویشان مرده بیشتر گریه کنند، پهنای رود میان او و پل بهشت بیشتر می شود. با این حال در شرق امپراتوری ساسانی عزاداریهای زیادی به اجرا گذاشته می شد و حتی در مواردی صاحب عزا قطع عضو نیز کرده است. در روز خاصی در خراسان برای پهلوان بی گناه ایرانی، سیاوش، سوگواری می کردند. این مراسم در فارس سووشون نام داشت.
اعتقاد داشتند وقتی روح بدن را ترک کند، اجزای بدن فاسد می شود. بنا بر این تا سه روز از جسد محافظت می کردند تا اهریمن نتواند روح آن را به دوزخ ببرد. جسد را در محوطه سرباز قرار می دادند تا حیوانات گوشت آنرا بخورند. پس از آن استخوانها را در مقابل آفتاب قرار می دادند تا پاکیزه شود. پس از آن استخوانها را در استودانهای سنگی دفن می کردند.
بی شک مسیحیان و یهودیان برای دفن اموات خود در زمین مشکلاتی داشتند. در زمان بهرام پنجم یا یزدگرد دوم، مسیحیان دفن شده در زمین را از خاک بیرون آورده اند و در مقابل آفتاب قرار دادند تا استخوانهای آنان پاکیزه شود و خاک را آلوده نکند. سپس آنها را دوباره دفن کرده اند.

 

چندین سنگ قبر نوشته دار از دوره ساسانی کشف شده است. بیشتر آنها از اطراف کازرون به دست آمده اند. بر روی این سنگها نام فرد متوفی نوشته شده و برای او آرزوی بهشت شده است. نوشته ها به خط پهلوی ساسانی و به صورت عمودی هستند. ترجمه برخی از آنها چنین است:

:کتیبه استودان شماره دو استخر

    این دخمه را
    در ماه بهمن سال
    چهل و سه و روز سپندارمذ
    فرخزاد،پسر مزدیسن-شنود
    برای روان خویش
    فرمود ساختن
    و بهشت پاداش او باد

 

کتیبه استودان شماره یک استخر:

  این دخمه را
    در....ماه خرداد سال
    یزدگردی
    و33وروز بهرام
    پسگوگ،پسر خورشید
    روان خویش
    رای،فرمود ساختن
    وبهشت متعالی
    پاداش(او)باد

کتیبه گور دو زن در پریشان:

این آرامگاه
برای انوشه روان
نیكداد دختر مهرین شاد
ساخته شده است
او در ماه اسفند،در سال 93 یزدگردی
و در روز دین-19 می 725 میلادی-
درگذشت
و او را بهشت بر باشد
انوشه روان برزیدگ
دختر جمان گشنب
در همین آرامگاه است
او را بهشت بهر باشد
در ماه خرداد در سال یزدگردی-یكم اوت 725-
ودر روز دی به آذر
درگذشت.

کتیبه گلی بر مزاری در جنوب کازرون:

  این دخمه را

این آرامگاه
در ماه آبان در سال نود یزدگردی
ماهان بهشت بهر
برای اناهید پیروز
كه زن او بود
فرمود بسازند
بهشت بهره اناهید پیروز باد
اورمزد
هر دو را به بهشت برین جای دهاد

کتیبه شماره یک بیشاپور

این آرامگاه
از آن.... زن.....است
بهشت بهرش باد.

 

کتیبه شماره چهار بیشاپور:

    این دخمه را
    برای فرخزاد
    بهشت پاداش
    مهرپناه
    بهان دخت
    فرمود
    ساختن

 

سنگ نوشته دختر گبر اقلید-یزدگرد سوم

هنگامی كه از آباده به سوی اقلید می آییم در سمت چپ جاده به چند تپه بر می خوریم. در پای تپه دوم امامزاده ای با گورستانی بزرگ قرار دارد. در نیمه های این تپه در صخره سنگی، حوضی تراشیده شده است كه در نمای جلوی آن نوشته ای در 21 سطر عمودی حك شده است. این حوض به حوض گبر معروف است. بخشی از هشت سطر نخست نوشته آسیب دیده است. تاریخ نوشته 11-12 آبان از ششمین سال فرمانروایی یزدگرد است. با توجه به سبك قبر احتمالا این نوشته مربوط به زمان یزدگرد سوم است.
این نوشته به همراه نوشته های دربند قفقاز و چند نوشته در حوالی تخت جمشید از مهمترین نوشته های پهلوی به خط شكسته با سطرهای عمودی هستند. این حوض سنگی در نوشته یاد شده دخمه نامیده می شود. هومباخ به این نتیجه رسیده كه دخمه در اصل آرامگاه محصور است. به این ترتیب در حوض سنگی، یك نفر به راحتی می توانسته است با زانوی جمع شده دفن شده باشد. این حوض سرپوشی از تخته سنگ داشته است.
ترجمه متن:
    این دخمه
   .......
    بابكان
    یكم
   ....
   ......
   ......
    زرتشتیان
    وبیشاپور
    مرزبان فرمود
    ساختن و این ماه
    آبان در
    سال 6 یزدگرد
    شاهان شاه
    وروزخور به بخت
    شدوروز ماه
    تنی به این آیین را
    به دخمه نهاده و
    خواسته(ای) به ارزش
    12000 مزد
    فرمود دادن

کتیبه مشتان

اين آرامگاه.....پسر
{كه بهشت بهر{ش باد 
{درماه....از سال ...هفت {يزدگردي 
{براي زن{خويش 
فرمود بسازند

تصویر سنگ گور – ساسانی- موزه ملی ایران

اطلس تاریخ ایران