ساسانیان
 
اهورامزدا

 
 

اهورامزدا خدای یگانه ایرانیان باستان و زردشتیان است.به اعتقاد زردشتیان او خدای یكتا آفریننده هستی و بركت بخشنده است.اهورامزدا است كه انسان را به سبب كارهایش به بهشت یا دوزخ می برد.در تقویم اوستایی ایرانیان باستان نخستین روز هر ماه به نام اهورامزدا نامیده شده است.در سراسر گات ها اهورامزدا برای زرتشت یكتا خدای توانا آفریننده و دانا است كه در بالا ترین نقطه آسمان جایگاه اوست

 
 

اهورامزدا مركب از واژه هندوایرانی اهوره و اوستایی مزدا به معنی سرور دانا است.این نام مركب كه در اوستا به صورت اهورمزدا آمده است ، در متن های پهلوی به اهورمزد و هرمزد و هرمز مبدل شده است. پیش از دوران هخامنشیان از یزدان شناسی و باورهای ایرانیان نمی توان جز در اساطیر و داستانهای پیشدادیان و كیانیان اثری یافت .یشت ها با این كه بخشی از اوستای متاخر است به سبب ساختار اساطیری خود یكی از غنی ترین منابع یزدان شناسی كهن ایران پیش از زرتشت است.یشت ها اندوخته ای سرشار از ادب شمال و شمال شرقی ایران است.

 

 

 

 

سنگ نگاره های هخامنشیان كهن ترین اسنادی هستند كه در آن ها و مكرر به نام اهورامزدا بر می خوریم. از ایمان كورش به اهورامزدا چیزی نمی دانیم. او در لوح استوانه ای خود به زبان بابلی از مردوك خدای بابلیان در مقام بزرگترین خدا نام برده است.دلیل آن البته شاید وجود این لوح در بابل نزد مردم آن منطقه باشد. از كمبوجیه هم نوشته ای در دست نیست . در اصالت لوحهای ارشام و آریا رمنه هم شك وجود دارد . بنابر این كهن ترین اثر مكتوبی كه از اهورامزدا نام برده است سنگ نگاره داریوش در بیستون است. از این تاریخ جانشینان داریوش به وفور از نام اهورا مزدا به عنوان خدای خود یاد كرده اند. هخامنشیان علاوه بر اینكه عقیده داشتند اهورامزدا زمین را آفریده است ، می‌گفتند كه او شاه را هم انتخاب میكند و به این گونه به شاهنشاهی خود رنگ تقدس میدادند.


اهورامزدای هخامنشی


اهورامزدا در سنگ نگاره های هخامنشی

 

 

 

 

 

 

اهورامزدا در اوستا بیش از هفتاد نام دارد
سرچشمه دانش و آگاهی - بخشنده رمه وگله - توانا - بهترین راستی - سرچشمه نعمت - خرد - خردمند - دانایی - دانا - ورجاوندی - ورجاوند - اهوره - زورمند ترین - دور از دسترس دشمن - شكست ناپذیر - به یاد دارنده پاداش - نگهبان - درمان بخش - آفریدگار - مزدا - آفریننده و نگهبان - شناساننده و مقدس ترین مینو - بسیار دانا - چاره بخش-پیشوا- بهترین پیشوا - اشون - اشون ترین - فرهمند- فرهمند ترین - بسیار بینا - بسیار بینا تر- دوربین-دوربین ترین- پشت و پناه- شناساننده - پرورنده-شهریار دادگر - نافریفتار-نافریفتنی-چیره شونده-شكست دهنده-آفریدگار یگانه-بخشنده همه دهش ها-بخشنده همه خوبی ها - بخشایشگر-به خواست خود نیكی كننده- سودمند- نیرومند- بزرگ-برازنده شهریاری و و و و

اما زرتشت در میان همه این نامها و صفات، مزدا را بیشتر برای خدای یكتای خود برگزیده

نام های اهورا مزدا

 

 

 

 

 

در مكتب زروانی هرمز و اهریمن پسران زروان هستند. پیش از آفرینش آسمان و زمین و هر چه هست ،حقیقتی بود به نام زروان كه هزار سال نیایش كرد و ریاضت كشید تا فرزندی آورد به نام هرمزد كه این فرزند آسمان وزمین و هر آنجه در ایندو است را آفرید. پس از اینكه زروان هزار سال نیایش كرد به خود شك كرد كه آیا اینهمه ریاضت كشیدن بیهوده نبوده است؟ .او همچنان در این تفكر بودكه هرمزد واهریمن را باردار شد.هرمزد حاصل نیایش بود و اهریمن حاصل شك. او با خود فكر كرد دو فرزند در شكم دارم هر كدام زودتر بیرون آید او را پادشاهی بخشم. هرمزد اندیشه پدر را دریافت و به اهریمن گفت.اهریمن در دم شكم پدر را شكافت و در حضور ایستاد.زروان او را نشناخت و پرسید تو كیستی؟ اهریمن پاسخ داد فرزند تو هستم. زروان گفت فرزند من خوش بو و نورانی است و تو تاریك و بدبویی. در این هنگام هرمزد زاده شد كه خوش بو و نورانی بود.زروان دسته برسم را كه هنگام نیایش به دست میگرفت به هرمزد دادو گفت : تاكنون من برای آمدن تو نیایش میكردم ،از این پس تو باید برای من نیایش كنی. همین كه زروان دسته برسم را به هرمزد داد اهریمن جلو آمد و گله كرد و گفت مگر پیمان نداشتی كه هركدام از فرزندانت زودتر پیش تو آید او را پادشاهی دهی؟ زروان برای پرهیز از پیمان شكنی به اهریمن گفت : ای بدخیم و دروغزن، بگذار پادشاهی نه هزار سال از آن تو باشد و پس از آن هرمزد را بر تو به شاهی میگمارم. پس از نه هزار سال هرمزد به شاهی رسید و به دلخواه خود عمل كرد.آنگاه هرمزد و اهریمن آغاز به آفرینش كردند و هر آنچه كه هرمزد می آفرید نیكو بود و راست و آنچه اهریمن می كردی بدی بود و كژی

اهورا مزدا در تفكر زروانی

 

 

 

 

 

 

 

سلسله ساسانیان تحت سلطه افراد مذهبی تاسیس شد و آنها اهورامزدا را می پرستیدند.این سنت از زمان هخامنشیان در پارس رایج بود. ساسانیان اعتقاد داشتند شاهان از تخمه ایزدان هستند.اهورامزدای ساسانی به كلی با اهورامزدای گات ها متفاوت است.در سنگ نگاره های ساسانی شاهان حلقه شاهی را از اهورامزدا میگیرند و اهورامزدا در این زمان به شكل آدمی نموده می شود كه مقابل شاه ایستاده است و به این ترتیب اهورامزدا كه در زمان هخامنشی طرحی سمبولیك داشت در این زمان به شكل آدمی در آمد.دیهیم شاهی در دست راست اهورامزدا وبرسم مقدس در دست چپ او قرار دارد و دست راست را برای اهدای دیهیم به شاه جلو آورده است.


اهورامزدای ساسانی


اهورا مزدا در دوران ساسانیان

 

 

 

 

 

 

منبع : هزاره های گمشده اثر دكتر پرویز رجبی حمید صدقی نژاد
اطلس تاریخ ایران