ایران در پیش از تاریخ
شهر سوخته
 
تمدنی ناشناخته از اوئایل دوره شهر نشینی در فلات ایرانبه همراه: اولین تخته نرد، اولین انیمیشن، اولین درخت زیره ، اولین نشانه های جراحی بر بشر
 

 

 

 

هر سوخته در 57 كیلومتری جاده زابل به زاهدان قرار دارد. این محوطه عظیم باستانی یكی از مراكز آغاز شهر نشینی در فلات مركزی ایران است. به دلیل آتش سوزی كه بین سالهای 3200 تا2750 پیش از میلاد در این شهر اتفاق افتاده نام آنرا شهر سوخته گذاشته اند. هنوز سند مكتوبی كه نام این شهر را مشخص كند به دست نیامده است.
این شهر 151 هكتار وسعت دارد و از پنج بخش تشكیل شده بود: بخش مسكونی با وسعت 80 هكتار، مركزی، صنعتی، یادمانی و گورستان. در 5000 سال پیش از میلاد این منطقه سبز و خرم بود و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار در آن وجود داشت و رود هیرمند زمینهای كشاورزی آنرا آبیاری می كرد و دریاچه هامون در 3200 پیش از میلاد دریاچه بزرگ و پر آبی بود.
با حفاریهایی كه در شهر انجام گرفته است آثار لوله كشی فاضلاب به دست آمد كه نشان از فرهنگ شهر نشینی با تدبیر در این منطقه دارد. شهر سوخته یك مركز بزرگ صنعتی در زمینه سفال و زیور آلات بود. زرگران این شهر ورقهای طلای نازكتر از یك میلیمتر را به اشكال مختلف در می آوردند و در آنها سنگهای لاجورد قرار می دادند. صید ماهی از فعالیتهای مردم شهر بود كه با قلاب و تور انجام می شد. پارچه بافی و حصیر بافی نیز در این شهر رونق داشت. در هزاره سوم پیش از میلاد اهالی شهر سوخته سنگ مرمر و لاجورد به سایر نقاط صادر می کردند.
باستان شناسان 108 گور در این منطقه را بررسی كرده اند که در برخی از آنها تا 8 جسد وجود داشت. در یك دوره طولانی در این شهر مادران از سوء تغذیه رنج برده اند وبسیاری از نوزادان خود را مرده به دنیا آورده اند.
قدیمی ترین تخت نرد شناخته شده جهان از شهر سوخته بدست آمده که 60 خانه دارد. تخته نرد به دست آمده از شهر سوخته صد تا دویست سال قدیمی تر از نمونه مشابه آن در بین النهرین است. تخته نرد کشف شده از چوب آبنوس ساخته شده است. در منطقه سیستان درخت آبنوس به عمل نمی آید و احتمالا این تخته نرد از هندوستان به سیستان وارد شده است. این تخته بیست خانه بازی و شصت مهره دارد. مهره ها درون یک ظرف سفالی قرار داشتند و از سنگهای بمی شهر سوخته ساخته شده بودند.
بازی تخته ای شهر سوخته

همچنین قدیمی ترین درخت زیره شناخته شده در این منطقه از خود آثاری بر جای گذاشته است. در ضمن قدیمی ترین انیمیشن جهان باستان، بر روی سفالی كه از شهر سوخته به دست آمده نقش بسته است و بزی را نشان می دهد كه در حال خوردن برگ های یک درخت است و بر روی درخت ایستاده است. این قطعه سفال متعلق به پنج هزار سال پیش است.
خانه ها از خشت ساخته می شدند. سفال این منطقه از نوع نخودی است. از مهمترین آثار به دست آمده در این محل یك لوح نوشته گلی به خط ایلامی قدیم است. زنان در شهر سوخته نقش مهمی داشتند و آنها برای نشان دادن حق مالكیت از مهر استفاده می كردند كه تعداد زیادی از آنها به دست آمده است.
از میان بیش از چهل هزار جسدی كه در شهر سوخته خفته اند، باستان شناسان تنها به یك جسد دست یافته اند كه به مرگ طبیعی نمرده و احتمالا اعدام شده است. در قبرها ابزاری مرتبط با زندگی افراد قرار می دادند و در اكثر آنها بوته سیر نیز دیده می شود. در برخی از قبرها ورقه های نازك طلا با سوراخهای ریزی قرار دارند كه موی اسب به سختی از درون سوراخها عبور می كند. هنوز مشخص نیست با چه وسیله ای این سوراخها را ایجاد می كردند.
در یكی از گورها اسكلت سر زنی پیدا شده است كه روی جمجمه آن جای عمل جراحی نمایان است. همچنین یك چشم مصنوعی نیز به تازگی از یكی از گورهای این منطقه كشف شده است. جنس آن از قیر طبیعی است و جای مویرگهای چشم را در آن تعبیه كرده اند.
زندگی فرهنگی شهر سوخته همچون بمپور در دوره مس سنگی بدون هیچ ارتباطی با دوره های مقدم بر خود بوجود آمد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تصاویر اشیاء مكشوفه
برخی تصاویر بر گرفته از سایت میراث فرهنگی سیستان

نمونه ای از طرح انیمیشن روی سفال

طرح لوح گلی خط ایلامی مقدم یافت شده در شهر سوخته

 
اطلس تاریخ ایران
منابع
Persian Journal (4 January 2006)
IranMania (31 December 2005)
سایت اطلاع رسانی میراث فرهنگی ایران
تصویر انیمیشن از سایت
www.homayen.com