ایلامیان  
تاریخ ایلام- پیر آمیه- ترجمه دكتر شیرین بیانی

جغرافیای سرزمین ایلام

در پایان هزاره چهارم پیش از میلاد در منطقه جنوب غربی دشت سوزیانا (شوش)، شرایطی برای زندگی مدنی پیدا شد و همان ‌جا بود که نخستین دولت متمدن در فلات ایران یعنی تمدن ایلام برپا شد.
به قدرت رسیدن ایلامیان و تشکیل حکومت ایلامی و پادشاهی اوان در شمال دشت خوزستان، مهم‌ترین رویداد سیاسی ایران در هزاره سوم پیش از میلاد بود. پادشاهی ایلام در اوج قدرت خود توانسته ‌بود حتی بر بخش‌های مهمی از بین النهرین چیرگی یابد، اما هیچ وقت محدوده قدرت ایلام شامل سراسر سرزمین ایران نمی شد. هرگاه ایلامیان قدرت داشتند، نقش مهمی در درگیری‌های سیاسی بازی می کردند. آن‌ها در حدود سال ۱۹۰۰ پیش ازمیلاد بین النهرین را به تصرف خود درآوردند، اما بیشتر اوقات، زیر نفوذ و خراج‌گذار اقوام بین النهرین بودند.
ایلامیان از راه دریایی خلیج فارس و از راه زمینی بلوچستان، با دره سند در هند و از راه خوزستان با تمدن سومر در ارتباط بودند. به مناطق شرقی ایران واقع در استان کرمان تا بلوچستان در دوره اکدی و سلسله ابتدایی بین النهرین ترنس ایلام گفته می شود که در ارتباط با دوره آغاز ایلامی بودند. اثر هنری آنها سنگهایی است که تراش خورده اند و در تپه یحیی و شهداد به وفور کشف شده اند. احتمالا میتوان مرحشی و شیماشکی که در متون سومری زیاد از آنها یاد شده است را در کرمان و بلوچستان یافت. واژه ترنس ایلام که به سرزمینهای شرقی اطلاق شده را نباید با واژه آغاز ایلامی یکی دانست. خاستگاه اصلی آنها دشت و مناطق کوهستانی خوزستان بود. سومری ها، ایلام را با نشانه ای می نوشتند که به معنی بالا است، بنا براین مسکن اولیه ایلامیان را در کوههای بختیاری باید جستجو کرد نه در دشت خوزستان. مردم بین النهرین به مواد اولیه سرزمینهای کوهستانی مانند الوار، سنگ های معدنی، ساختمانی، نیمه قیمتی و اسب نیاز داشتند که آنرا از طریق تجارت با ایلامیان یا لشگرکشی به دست می آوردند.

 
ارجان هفت تپه چغازنبیل ایذه شهر كتیبه های ایلامی شوش باستان